Facebook

Wady oświadczeń woli powodujące unieważnienie małżeństwa

Wady oświadczeń woli powodujące unieważnienie małżeństwa
29.09.2016

W pierwszej kolejności należy stwierdzić, iż wstąpienie w związek małżeński stanowi oświadczenie woli. Podobnie jak w przypadku oświadczeń woli uregulowanych w Kodeksie cywilnym oświadczenie o zawarciu małżeństwa może zostać unieważnione jeżeli zachodzą okoliczności wskazane w art. 15 (1) Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Przesłanki warunkujące unieważnienie małżeństwa zostały wyróżnione przez ustawodawcę w art. 15(1) § 1 k.r.o., są to: stan wyłączający świadome wyrażenie woli; błąd co do tożsamości drugiej osoby; bezprawna groźba drugiej strony lub osoby trzeciej, jeżeli z okoliczności wynika, że składający oświadczenie mógł się obawiać, że jemu samemu lub innej osobie grozi poważne niebezpieczeństwo osobiste. Prezentowane podstawy unieważnienia małżeństwa stanowią regulację specjalną i jedynie na ich podstawie można dochodzić unieważnienia małżeństwa. Nie mają w tej kwestii zastosowania przepisy Kodeksu Cywilnego regulujące wady oświadczeń woli.

Pierwszą z powołanych okoliczności jest stan wyłączający świadome wyrażenie woli. W odróżnieniu od regulacji wskazanej w Kodeksie Cywilnym powyższa przesłanka nie zawiera swobodnego wyrażenia woli. Stan wyłączający świadome wyrażenie woli może być wywołany czynnikami zewnętrznymi jak np. alkohol, narkotyki lub czynnikami wewnętrznymi jak np. choroba. Jednocześnie warto wskazać, iż jeżeli kierownik urzędu stanu cywilnego lub duchowy poweźmie uzasadnioną wątpliwość co do stanu zdrowia nupturienta i jego zdolności do zawarcia związku małżeńskiego lub złożenia oświadczenia o wstąpieniu w związek małżeński, może zażądać stosowanego zaświadczenia lekarskiego ( wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 lutego 2012 r. IV CSK 240/11).

Kolejną przesłankę stanowi błąd co do tożsamości drugiej strony. Warto wskazać, iż w odniesieniu do prezentowanej okoliczności nie może to być błąd „jakikolwiek”, powyższy błąd może dotyczyć wyłącznie tożsamości drugiej osoby. W doktrynie w przeważającej większości wskazuje się na wąskie ujęcie prezentowanej okoliczności jako błąd co do osoby drugiego z nupturientów, tzn. zawarł związek małżeński z inną osobą niż chciał zawrzeć. Nie dotyczy to błędu co stanu cywilnego lub cech osobowości (K. Pietrzykowski (w:) K. Pietrzykowski (red.), Kodeks, 2003, s. 235). W praktyce niezwykle rzadko dochodzi do ziszczenia się powyższej przesłanki będącej podstawą do unieważnienia małżeństwa. Z taka sytuacja mamy do czynienia w zasadzie tylko gdy nupturient złożył oświadczenie o wstąpieniu w związek małżeński nie osobie z która chciał zawrzeć małżeństwo a z jego bratem/ siostrą bliźniakiem.

W następnej kolejności należy omówić przesłankę bezprawnej groźby drugiej strony lub osoby trzeciej jeżeli z okoliczności wynika, że składający oświadczenie mógł się obawiać, że jemu samemu lub innej osobie grozi poważne niebezpieczeństwo osobiste. Do spełnienia prezentowanej przesłanki konieczne jest zaistnienie dwóch jej cech. Po pierwsze groźba musi być bezprawna czyli sprzeczna z prawem i zasadami współżycia społecznego. Następna okolicznością jest powaga groźby – takie okoliczności faktyczne, iż składający oświadczenie mógł czuć obawę, że jemu samemu lub innej osobie grozi poważne niebezpieczeństwo osobiste. Jednocześnie co warto podkreślić przepis wskakuje jedynie na niebezpieczeństwo osobiste co w konsekwencji wyklucza powołanie się na powyższe okoliczności w zakresie zaistnienia niebezpieczeństwa dla dobra majątkowego.

Legitymowanym czynnie do wytoczenia powództwa o unieważnienie małżeństwa z powodu zaistnienia wyżej wskazanych przyczyn jest jedynie małżonek który złożył oświadczenie dotknięte wadą. Jednocześnie warto także zwrócić uwagę na termin przedawnienia w możliwości dochodzenia unieważnienia małżeństwa. Ustawodawca wprowadził bardzo krótki termin przedawnienia, tj. sześć miesięcy od ustania stanu wyłączającego świadome wyrażenie woli, od wykrycia błędu lub ustania obawy wywołanej groźbą - a w każdym wypadku po upływie lat trzech od zawarcia małżeństwa. Powództwo wniesione po upływie wskazanych terminów powinno zostać oddalone.

Autorka jest specjalistą do spraw Prawa Cywilnego w Gorący i Partnerzy Kancelaria Radców Prawnych

Paulina Osika
+48 12 200 22 99