Facebook

Prawa autorskie osobiste i majątkowe

Prawa autorskie osobiste i majątkowe
04.10.2016

Ustawa z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych określa m.in. zespół praw przysługujących twórcy względem jego utworu. Podstawowym rozróżnieniem praw podmiotowych twórcy jest podział na prawa autorskie osobiste oraz prawa autorskie majątkowe.

Prawa autorskie osobiste są nieograniczone w czasie, niezbywalne i niepodlegające zrzeczeniu się przez twórcę. Ustawa wskazuje przykładowy katalog otwarty pięciu przesłanek składających się na autorskie prawa osobiste. Jak stanowi zatem art. 16 omawianej ustawy, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, autorskie prawa osobiste chronią nieograniczoną w czasie i niepodlegającą zrzeczeniu się lub zbyciu więź twórcy z utworem, a w szczególności prawo do: autorstwa utworu; oznaczenia utworu swoim nazwiskiem lub pseudonimem albo do udostępniania go anonimowo; nienaruszalności treści i formy utworu oraz jego rzetelnego wykorzystania; decydowania o pierwszym udostępnieniu utworu publiczności, a także nadzoru nad sposobem korzystania z utworu.

W razie wystąpienia sytuacji naruszenia osobistych praw autorskich, twórcy przysługują instrumenty prawne, mające na celu jego ochronę. Po pierwsze, twórca, którego autorskie prawa osobiste zostały jedynie zagrożone, a jeszcze nie naruszone, cudzym działaniem, ma prawo do żądania zaniechania tego działania. W razie dokonanego naruszenia twórca może także żądać, aby osoba, która dopuściła się naruszenia, dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, w szczególności aby złożyła publiczne oświadczenie o odpowiedniej treści i formie. W wypadku szczególnym, tj. gdy działanie nosiło znamiona winy, sąd może przyznać twórcy odpowiednią sumę pieniężną tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę lub - na żądanie twórcy - zobowiązać sprawcę, aby uiścił odpowiednią sumę pieniężną na wskazany przez twórcę cel społeczny. Jak stanowi norma zawarta w art. 78 ust. 2 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych po jego śmierci z powództwem o ochronę autorskich praw osobistych zmarłego może wystąpić małżonek, a w jego braku kolejno: zstępni, rodzice, rodzeństwo, zstępni rodzeństwa, o ile twórca nie wyraził innej woli. W braku odmiennej woli twórcy, osoby wskazane są uprawnione w tej samej kolejności do wykonywania autorskich praw osobistych zmarłego twórcy. Z powództwem wystąpić może także stowarzyszenie twórców właściwe ze względu na rodzaj twórczości lub organizacja zbiorowego zarządzania prawami autorskimi lub prawami pokrewnymi, która zarządzała prawami autorskimi zmarłego twórcy, chyba, że twórca wyraził inną wolę.

Na majątkowe prawa autorskie składają się uprawnienia do wyłącznego korzystania z utworu i rozporządzania nim na wszystkich polach eksploatacji oraz do wynagrodzenia za korzystanie z utworu. Autorskie prawa majątkowe, za wyjątkiem wymagalnych wierzytelności, nie podlegają egzekucji, dopóki służą twórcy. Szczegółowe zasady i stawki wynagrodzenia, przysługujące twórcy z tytułu majątkowych praw autorskich zawarte są w przepisach art. 19 i n. ustawy o prawie autorskim i prawach autorskich. W art. 79 tej ustawy występuje zaś katalog uprawnień przysługujących twórcy na wypadek naruszenia jego majątkowych praw autorskich.

Uprawniony, którego autorskie prawa majątkowe zostały naruszone, może żądać od osoby, która naruszyła te prawa zaniechania naruszania, usunięcia skutków naruszenia, wydania utraconych korzyści, a także naprawienia wyrządzonej szkody na zasadach ogólnych. Artykuł 79 ust. 1 pkt 3 lit b omawianej ustawy, stanowiący o tym, iż twórcy przysługuje także, obok naprawienia szkody na zasadach ogólnych, także naprawienie szkody w postaci zapłaty sumy pieniężnej w wysokości odpowiadającej dwukrotności, a w przypadku gdy naruszenie jest zawinione - trzykrotności stosownego wynagrodzenia, które w chwili jego dochodzenia byłoby należne tytułem udzielenia przez uprawnionego zgody na korzystanie z utworu, stracił moc z dniem 01.07.2015 r. w zakresie, w jakim uprawniony, którego autorskie prawa majątkowe zostały naruszone, może żądać od osoby, która naruszyła te prawa, naprawienia wyrządzonej szkody poprzez zapłatę sumy pieniężnej w wysokości odpowiadającej – w przypadku gdy naruszenie jest zawinione – trzykrotności stosownego wynagrodzenia, które w chwili jego dochodzenia byłoby należne tytułem udzielenia przez uprawnionego zgody na korzystanie z utworu, na podstawie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 czerwca 2015 r. sygn. akt SK 32/14. Ponadto, uprawniony może się domagać jednokrotnego albo wielokrotnego ogłoszenia w prasie oświadczenia o odpowiedniej treści i formie lub podania do publicznej wiadomości części albo całości orzeczenia sądu wydanego w rozpatrywanej sprawie, w sposób i w zakresie określonym przez sąd.

Autor jest Aplikantem Radcowskim w Gorący i Partnerzy Kancelaria Radców Prawnych

Adam Wołkowicz
+48 12 200 22 99