Facebook

Odpowiedzialność za wady fizyczne rzeczy sprzedanej

Odpowiedzialność za wady fizyczne rzeczy sprzedanej
26.10.2015

Prawa klienta, który zakupił rzecz wadliwą

Od 25 grudnia 2014 r., regulacja odpowiedzialności za jakość rzeczy sprzedanej dla całości obrotu (zarówno przedsiębiorców, jak i konsumentów) została zawarta bezpośrednio w kodeksie cywilnym. Doktryna już od dawna wnosiła o przeprowadzenie stosownych zmian, słusznie podkreślając niespójność kodeksowych rozwiązań prawnych z zasadami ustawy o szczególnych warunkach sprzedaży konsumenckiej (Dz.U. z 2002 r. nr 141, poz. 1176 ze zm.). W okresie obowiązywania powyższej ustawy konsument znajdował się w gorszej sytuacji niż przedsiębiorca korzystający z uprawnień rękojmi kodeksowej: ten nie tylko mógł wybierać między uprawnieniami, lecz także skorzystać z odstąpienia od umowy po tym, jak rzecz była już naprawiana lub wymieniana.

W niniejszym artykule koncentrujemy się na wadzie fizycznej rzeczy sprzedanej. Zgodnie z Kodeksem Cywilnym (Dz.U.2014.121 j.t., dalej „k.c.”) wada fizyczna polega na niezgodności rzeczy sprzedanej z umową. W szczególności rzecz sprzedana jest niezgodna z umową, jeżeli m.in. nie ma właściwości, które rzecz tego rodzaju powinna mieć ze względu na cel w umowie oznaczony albo wynikający z okoliczności lub przeznaczenia (nawet zgodność z normami technicznymi czy zgodność z towarami zwykle używanymi nie pozbawia możliwości stawiania zarzutu, że rzecz jest dotknięta wadą fizyczną. Jeśli bowiem mamy do czynienia ze zmniejszeniem użyteczności produktu występującej przy użyciu go do celu wynikającego ze zwyczajnego przeznaczenia tego produktu, to nie sposób zaprzeczyć istnieniu wady (wyrok SN z dnia 20 maja 1997 r., II CKN 115/97, LEX nr 81134).

Zgodnie z art. 560 § 1 k.c. jeżeli rzecz sprzedana ma wadę, kupujący może złożyć oświadczenie o obniżeniu ceny albo odstąpieniu od umowy, chyba że sprzedawca niezwłocznie i bez nadmiernych niedogodności dla kupującego wymieni rzecz wadliwą na wolną od wad albo wadę usunie. Ograniczenie to nie ma zastosowania, jeżeli rzecz była już wymieniona lub naprawiana przez sprzedawcę albo sprzedawca nie uczynił zadość obowiązkowi wymiany rzeczy na wolną od wad lub usunięcia wady.

Gdy kupującym jest konsument. Ustawodawca przyznał mu uprawnienie polegające na tym, iż może zamiast zaproponowanego przez sprzedawcę usunięcia wady żądać wymiany rzeczy na wolną od wad albo zamiast wymiany rzeczy żądać usunięcia wady, chyba że doprowadzenie rzeczy do zgodności z umową w sposób wybrany przez kupującego jest niemożliwe albo wymagałoby nadmiernych kosztów w porównaniu ze sposobem proponowanym przez sprzedawcę. Kupującemu, z pewnymi zastrzeżeniami, w ramach rękojmi przysługują alternatywnie cztery uprawnienia. W wypadku ujawnienia się wad rzeczy sprzedanej kupującemu zawsze, niezależnie od tego, czy przedmiotem sprzedaży była rzecz oznaczona co do tożsamości, czy co do gatunku, przysługują dwa uprawnienia:

  • uprawnienie do żądania obniżenia ceny oraz
  • uprawnienie do odstąpienia od umowy.

Dalsze uprawnienia kupującego zróżnicowane zostały w zależności od tego, czy przedmiotem sprzedaży jest rzecz oznaczona co do tożsamości, czy też rzecz oznaczona tylko co do gatunku. Wprawdzie ustawodawca nie uzależnia wprost możliwości realizacji wspomnianych uprawnień od zakwalifikowania przedmiotu sprzedaży do jednej lub drugiej grupy, ale z istoty ich wynika, że wymiana nie może być realizowana w odniesieniu do rzeczy oznaczonych indywidualnie, czy precyzyjniej niezastępowalnych. Podobnie wymiana jest możliwa jedynie w odniesieniu do rzeczy oznaczonych rodzajowo, a precyzyjnie rzeczy wymienialnych, zastępowalnych (Z. Gawlik, Komentarz do do art.560 Kodeksu cywilnego, Lex 2014). Kupujący w sytuacji gdy wada jest nieistotna, nie może odstąpić od umowy.

Uprawnienie kupującego do odstąpienia od umowy to prawo kupującego do jednostronnego doprowadzenia mocą tylko swojego oświadczenia woli do ustania umowy sprzedaży, do zniweczenia jej skutków. Wywołuje ono zatem skutek wstecz i oznacza powrót do stanu, jaki istniał przed zawarciem umowy (ex tunc).

Zgodnie z przepisami dotyczącymi sprzedaży, sprzedawca jest obowiązany wymienić rzecz wadliwą na wolną od wad lub usunąć wadę w rozsądnym czasie bez nadmiernych niedogodności dla kupującego. Prawo odstąpienia od umowy przez kupującego nie może być realizowane w sytuacji, gdy sprzedawca niezwłocznie i bez nadmiernych niedogodności dla kupującego wymieni wadliwą rzecz na rzecz wolną od wad albo wadę usunie. „Niezwłoczne" usunięcie wady, które tamuje uprawnienie kupującego do odstąpienia od umowy, oznacza naprawę w krótkim czasie. Ramy czasu, w których kontruprawnienie sprzedawcy powinno być zrealizowane, wyznaczają okoliczności konkretnego przypadku (wyrok SN z dnia 10 stycznia 2002 r., II CKN 564/99, OSP 2002, z. 11, poz. 144, z glosą B. Gneli tamże).

Ustawodawca przyznał również uprawnienie kupującemu polegające na żądaniu od sprzedawcy demontażu i ponownego zamontowania rzeczy wadliwej oraz już zamontowanej, po dokonaniu wymiany na wolną od wad lub usunięciu wady. W razie niewykonania tego obowiązku przez sprzedawcę kupujący jest upoważniony do dokonania tych czynności na koszt i niebezpieczeństwo sprzedawcy.

W myśl art. 5615 k.c. nieustosunkowanie się sprzedawcy w terminie 14- dniowym do żądań kupującego- konsumenta oznacza przy tym nie tylko, że akceptuje on wybór sposobu doprowadzenia rzeczy do zgodności z umową, ale akceptuje w ogóle zarzut, że przedmiot sprzedaży jest niezgodny z umową od chwili jego wydania i kupujący może korzystać ze wszelkich narzędzi pomyślanych dla ochrony jego interesu przed rzeczami, które są wadliwe w stosunku do umowy (Z. Gawlik, Komentarz do do art.560 Kodeksu cywilnego, Lex 2014).

Zgodnie z przepisami dotyczącymi sprzedaży, jeżeli z powodu wady fizycznej rzeczy sprzedanej kupujący złożył oświadczenie o odstąpieniu od umowy albo obniżeniu ceny, może on żądać naprawienia szkody, którą poniósł przez to, że zawarł umowę, nie wiedząc o istnieniu wady, choćby szkoda była następstwem okoliczności, za które sprzedawca nie ponosi odpowiedzialności. Przepis powyższy obejmuje jednak swoim zakresem dwa stany faktyczne, pierwszy – gdy szkoda jest następstwem wadliwości przedmiotu sprzedaży, której przyczyna tkwi w osobie lub działalności sprzedawcy, i drugi, gdy szkoda jest następstwem okoliczności, za które sprzedawca nie ponosi odpowiedzialności (wyrok SN z dnia 6 maja 2005 r., II CK 673/04, LEX nr 301815).

Kończąc tą tematykę nie sposób nie przedstawić terminów przedawnienia roszczeń z tytułu odpowiedzialności za wady fizyczne rzeczy. Sprzedawca odpowiada z tytułu rękojmi, jeżeli wada fizyczna zostanie stwierdzona przed upływem dwóch lat. Natomiast, jeżeli kupującym jest konsument a przedmiotem sprzedaży jest używana rzecz ruchoma, odpowiedzialność sprzedawcy może zostać ograniczona, nie mniej niż do roku od dnia wydania rzeczy kupującemu.

W związku z powyższym, roszczenie o usunięcie wady lub wymianę rzeczy sprzedanej na wolną od wad przedawnia się z upływem roku, licząc od dnia stwierdzenia wady. Jeżeli kupującym jest konsument, bieg terminu przedawnienia nie może zakończyć się przed upływem terminu określonego w powyższym akapicie. Wyjątek zawiera art.568 § 6 k.c. Zgodnie z powyższym przepisem prawnym, jeżeli sprzedawca wadę podstępnie zataił, kupującemu pomimo upływu terminu do stwierdzenia wady, przysługują uprawnienia z tytułu rękojmi.

Reasumując, konsumentowi z tytułu rękojmi za wady fizyczne rzeczy sprzedanej przysługują następujące uprawnienia:

  • naprawa,
  • wymiana na nowy
  • obniżenia ceny (kupujący musi zaproponować o ile),
  • odstąpienia od umowy (tylko, jeżeli wada jest istotna,
  • (art. 560 k.c. i dalsze).

Podobne uprawnienia przysługują przedsiębiorcy, z wyłączeniem sytuacji, gdy kupujący może zamiast zaproponowanej przez sprzedawcę naprawy żądać wymiany rzeczy albo zamiast wymiany żądać naprawy – chyba że jest to niemożliwe lub wymaga nadmiernych kosztów.

Tomasz Gorący
+48 12 200 22 99