Facebook

Ochrona wizerunku osoby fizycznej

Ochrona wizerunku osoby fizycznej
22.07.2016

Uwagi ogólne

Wizerunek osoby fizycznej w ujęciu cywilnoprawnym chroniony jest w Polsce ustawowo. Stanowi on dobro osobiste, które zgodnie z art. 22 Ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U.2016.0.380) jest pod ochroną prawa cywilnego niezależnie od ochrony przewidzianej w innych przepisach. Wizerunek stanowi więc jeden z przykładów dobra osobistego, obok np. zdrowia, wolności, swobody sumienia, tajemnicy korespondencji, nietykalności mieszkania, twórczości naukowej, artystycznej, wynalazczej, racjonalizatorskiej i innych. Wizerunek postrzegany może być także jako dane osobowe, bowiem zgodnie z definicją legalną zawartą w art. 6 ust. 1 Ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (Dz.U.2016.0.922), w rozumieniu ustawy za dane osobowe uważa się wszelkie informacje dotyczące zidentyfikowanej lub możliwej do zidentyfikowania osoby fizycznej. Kwestie dotyczące wizerunku człowieka występują także w ustawie z dnia 26 stycznia 1984 r. - Prawo prasowe (Dz.U.1984.5.24 ), bowiem art. 13 ust. 2 tej ustawy stanowi, iż nie wolno publikować w prasie danych osobowych i wizerunku osób, przeciwko którym toczy się postępowanie przygotowawcze lub sądowe, jak również danych osobowych i wizerunku świadków, pokrzywdzonych i poszkodowanych, chyba że osoby te wyrażą na to zgodę. Wizerunek, oprócz przepisów k.c. chroniony jest także w Ustawie z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz.U.2016.0.666).

Na zakres uregulowania problematyki ochrony wizerunku na gruncie Kodeksu cywilnego i Ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych zwrócił uwagę Sąd Apelacyjny w Warszawie w Wyroku z dnia 13.01.1999 r. sygn. akt I ACa 1089/98, z którego tezy wynika, iż „Wizerunek człowieka jest zgodnie z art. 23 KC zaliczany do jego dóbr osobistych podlegających ochronie niezależnie od tego, czy wskutek posłużenia się nim w sposób bezprawny, a więc bez zgody zainteresowanego, przez osobę trzecią, doszło do naruszenia innych dóbr osobistych człowieka, jak cześć czy godność. Zakres ochrony wizerunku w sposób szczegółowy określa art. 81 Prawa autorskiego (rozpowszechnianie wizerunku wymaga zgody osoby na nim przedstawionej).”

Zgodnie zatem z art. 81 ust. 1 Ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych rozpowszechnianie wizerunku wymaga zezwolenia osoby na nim przedstawionej. Od tej ogólnej zasady przewiduje się kilka wyjątków. W braku wyraźnego zastrzeżenia zezwolenie na rozpowszechnianie wizerunku nie jest wymagane, jeżeli osoba ta otrzymała umówioną zapłatę za pozowanie. Ponadto istnieją dwie kolejne przesłanki braku konieczności posiadania zgody na rozpowszechnianie wizerunku osoby fizycznej. Po pierwsze, można rozpowszechniać swobodnie wizerunek osoby powszechnie znanej. W tym przypadku musi być jednak spełniona bardzo istotna przesłanka, polegająca na tym, iż wizerunek osoby powszechnie znanej można rozpowszechniać, jeżeli wizerunek ten wiąże się z pełnieniem przez nią funkcji publicznych, w szczególności politycznych, społecznych, czy zawodowych. Po wtóre, wizerunek może być przedmiotem swobodnego rozpowszechniania, jeżeli jest on częścią przedstawionej większej zbiorowości ludzi, tj. osoba, której wizerunek rozpowszechniono stanowi jedynie szczegół całości takiej jak zgromadzenie, krajobraz, publiczna impreza.

Co do sytuacji rozpowszechniania wizerunku osoby powszechnie znanej, warto wskazać na Wyrok Sądu Najwyższego z 20.07.2007 r., sygn. akt I CSK 134/07, który w badanej sprawie stwierdził, iż „określenie „grono osób powszechnie znanych"(…) obejmuje osoby, które wprost lub w sposób dorozumiany godzą się na podawanie do publicznej wiadomości wiedzy o swoim życiu. Nie są to jednak tylko aktorzy, piosenkarze lub politycy, lecz także osoby prowadzące inną działalność, na przykład gospodarczą lub społeczną.”

Na prawną ochronę wizerunku zwrócił uwagę Sąd Najwyższy w Wyroku z 27.09.2013 r. sygn. akt I CSK 739/12, stwierdzając, iż wizerunek jako wytwór materialny jest rodzajem dobra osobistego. Co istotne, Sąd Najwyższy w powołanym orzeczeniu odniósł się do relacji pomiędzy wizerunkiem człowieka, a pojęciem utworu. Badając pojęcie wizerunku Sąd Najwyższy doszedł do konkluzji, iż „Staje się on elementem utworu w rozumieniu art. 1 pr. aut., gdy zostanie utrwalony w fotografii, rzeźbie, portrecie itp. i dlatego ustawodawca także w prawie autorskim zapewnia ochronę tego dobra osobistego.”

Co do zgody osoby portretowanej SN stwierdził, iż dobrem chronionym ustawowo „jest autonomia każdej osoby w zakresie swobodnego rozstrzygania, czy i w jakich okolicznościach jej wizerunek może być rozpowszechniony. W konsekwencji dla oceny naruszenia tego dobra nie jest doniosłe ustalenie, jakie inne interesy niż tylko ochrona własnej autonomii uzasadniają odmowę osoby uprawnionej udzielenia zezwolenia na rozpowszechnianie jej wizerunku.” Zgody osoby, której wizerunek jest wykorzystywany nie domniemywa się. Dotyczy to także zakresu tej zgody

Środki ochrony cywilnej wizerunku

Zgodnie z art. 24 § 1 i 2 k.c. ten, czyje dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania, chyba że nie jest ono bezprawne. W razie dokonanego naruszenia może on także żądać, ażeby osoba, która dopuściła się naruszenia, dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, w szczególności ażeby złożyła oświadczenie odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie. Na zasadach przewidzianych w kodeksie może on również żądać zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny. Jeżeli wskutek naruszenia dobra osobistego została wyrządzona szkoda majątkowa, poszkodowany może żądać jej naprawienia, na zasadach ogólnych. Jak wskazano wyżej, ze względu na to, iż pojęcie wizerunku mieści się w zakresie pojęcia dóbr osobistych, osoba, której wizerunek został bezprawnie zagrożony lub naruszony, może skorzystać z uprawnień wynikających z Kodeksu cywilnego. Jak wynika jednak z art. 24 § 3 k.c., powyższe środki ochrony nie naruszają innych, zwłaszcza tych, które wynikają z przepisów o prawie autorskim i prawie wynalazczym.

Zgodnie zatem z art. 83 Ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych, do roszczeń w przypadku rozpowszechniania wizerunku osoby na nim przedstawionej oraz rozpowszechniania korespondencji bez wymaganego zezwolenia osoby, do której została skierowana, stosuje się odpowiednio przepis art. 78 ust. 1 tej ustawy. Warto dodać, iż roszczeń tych nie można dochodzić po upływie dwudziestu lat od śmierci tych osób. Odpowiednio stosuje się tu zatem normy art. 78 ust. 1 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych, z których wynikają uprawnienia żądania zaniechania tego działania, w wyniku którego dobro zostaje zagrożone. W razie dokonanego naruszenia można także żądać, aby osoba, która dopuściła się naruszenia, dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, w szczególności aby złożyła publiczne oświadczenie o odpowiedniej treści i formie. Jeżeli naruszenie było zawinione, sąd może przyznać osobie poszkodowanej odpowiednią sumę pieniężną tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę lub - na żądanie - zobowiązać sprawcę, aby uiścił odpowiednią sumę pieniężną na wskazany cel społeczny.

Autor jest Aplikantem Radcowskim w Gorący i Partnerzy Kancelaria Radców Prawnych

Adam Wołkowicz
+48 12 200 22 99