Facebook

Nieustalony sprawca wypadku komunikacyjnego- przedawnienie roszczeń odszkodowawczych

Nieustalony sprawca wypadku komunikacyjnego- przedawnienie roszczeń odszkodowawczych
24.05.2016

Zgodnie z art. 98 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych, (Dz.U. 2003 nr 124 poz. 1152) do zadań Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego należy m.in. zaspokajanie roszczeń za szkody na osobie wyrządzonej w okolicznościach uzasadniających odpowiedzialność cywilną posiadacza pojazdu mechanicznego lub kierującego tym pojazdem, ale nie ustalono ich tożsamości, jak również za szkody w mieniu, o ile u któregokolwiek z uczestników zdarzenia nastąpiła śmierć, naruszenie czynności narządu ciała lub rozstrój zdrowia trwający dłużej niż 14 dni, a szkoda została wyrządzona w okolicznościach uzasadniających odpowiedzialność cywilną posiadacza lub kierującego, lecz nie zostali oni ustaleni. Bowiem jednym z podstawowych zadań Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego jest zaspokojenie roszczeń osoby, która ucierpiała w wyniku kolizji samochodowej przez sprawcę nieznanego.

Stosownie do treści art. 109a wyżej wskazanej ustawy roszczenia te względem Funduszu przedawniają się z upływem terminu przewidzianego dla nich w przepisach kodeksu cywilnego o odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną czynem niedozwolonym. Stąd też podstawowy termin przedawnienia roszczeń względem UFG wynika z art. 4421 § 1 k.c. Roszczenia te ulegają, zatem przedawnieniu z upływem 3 lat od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia, jednak termin ten nie może być dłuższy niż 10 lat od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wywołujące szkodę. W razie zaś spełnienia przesłanek przewidzianych w § 3 lub 4 omawianego przepisu, przedawnienie nie może skończyć się wcześniej, niż wynika to z określonych tam terminów.

Na tym tle powstało wiele rozbieżności wiążących się z kwestią, czy wobec UFG, odpowiadającego niejako w zastępstwie nieznanego sprawcy szkody, możliwe jest przyjęcie terminu przedawnienia wynikającego z art. 4421 § 2 k.c. na mocy, którego, jeżeli szkoda wynikła ze zbrodni lub występku, roszczenie o naprawienie szkody ulega przedawnieniu z upływem lat 20 od dnia popełnienia przestępstwa, bez względu na to, kiedy poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. W orzecznictwie sądów powszechnych wielokrotnie kwestionowano dopuszczalność stosowania dwudziestoletniego terminu przedawnienia ( m.in. wyrok Sądu Okręgowego w Łodzi z 31.05.2012 r., I C 494/11, wyrok Sądu Okręgowego w Jeleniej Górze z 20.03.2012 r., II Ca 131/12). W innych sprawach sądy opierały swoje rozstrzygnięcie na wykładni, zgodnie z którą do roszczeń odszkodowawczych dochodzonych od UFG może znajdować zastosowanie dłuższy termin przedawnienia przewidziany w art. 4421 § 2 KC (art. 442 § 2 KC), nawet jeżeli sprawca szkody nie został ustalony (np. wyrok Sądu Okręgowego w Nowym Sączu z 27.02.2013 r., III Ca 45/13, wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z 15.11.2012 r., I ACa 527/12).

Z powodu powyższych sprzeczności Sąd Najwyższy na wniosek Rzecznika Ubezpieczeń w składzie 7 sędziów w dniu 29 października 2013 r. podjął uchwałę (sygn. akt III CZP 50/13), w której stwierdził, że roszczenie pokrzywdzonego o naprawienie szkody, wynikłej ze zbrodni lub występku, wyrządzonej w okolicznościach uzasadniających odpowiedzialność cywilną posiadacza pojazdu mechanicznego lub kierującego pojazdem mechanicznym, których tożsamości nie ustalono (art. 98 ust. 1 pkt 1 i 2 w związku z art. 109a ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych, przedawnia się na podstawie art. 4421 § 2 k.c.

Podjęcie przez Sąd Najwyższy powyższej uchwały ma bardzo istotne znaczenie dla Pokrzywdzonych w wypadkach komunikacyjnych, w których nie można ustalić sprawcy tegoż wypadku, z tego powodu, że sprawca zbiegł z miejsca zdarzenia. W takich przypadkach Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny za każdym razem przyjmował trzyletni termin przedawnienia wynikający z art. 4421 § 2 k.c. oraz negował możliwość przyjęcia dwudziestoletniego terminu przedawnienia na podstawie art. 4421§ 2 k.c., gdyż jego zdaniem przepis ten bezwzględnie wymaga ustalenia, że przestępstwo zostało popełnione przez konkretną osobę, a nieustalenie sprawcy stanowi okoliczność, wobec której nie jest możliwe rozstrzygnięcie, że doszło do popełnienia przestępstwa. Doprowadzało to do pokrzywdzenia osób poszkodowanych przez nieznanych sprawców wypadków z tego powodu, iż Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny odmawiał naprawienia szkody wyrządzonej przez nieznanego sprawcę, jeżeli roszczenie było zgłoszone po upływie lat trzech od zdarzenia.

Zgodnie z podjętą uchwałą poszkodowani w wyniku przestępstwa bądź występku przez nieustalonego sprawcę wypadku, będą mogli dochodzić swoich praw oraz starać się o stosowne odszkodowanie w ciągu dwudziestu lat od dnia popełnienia przestępstwa. Sąd Najwyższy w powołanej uchwale zwrócił uwagę na fakt, iż przepisy dotyczące ubiegania się o należne odszkodowanie lub zadośćuczynienie mają stanowić gwarancję dla osoby poszkodowanej, by mogła ona ubiegać się o to odszkodowanie bądź zadośćuczynienie w dłuższym okresie niż to jest regułą.

Należy mieć, bowiem na uwadze, iż celem Funduszu jest zapewnienie ochrony i realizacji praw wszystkich poszkodowanych w wyjątkowych sytuacjach, tj. w sytuacjach, w których wyłączona jest odpowiedzialność Zakładu Ubezpieczeń.

Konkludując należy stwierdzić, iż wydana przez Sąd Najwyższy uchwała niewątpliwie przemawia za równorzędnym traktowaniem poszkodowanych dochodzących naprawienia szkody, niezależnie od tego, czy adresatem tych żądań jest ubezpieczyciel sprawcy, czy Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny. Osoby poszkodowane przez niezidentyfikowanych sprawców nie powinny pozostawać, bowiem w gorszej sytuacji niż te, które z roszczeniem o naprawienie szkody mogą wystąpić przeciwko ubezpieczycielowi zidentyfikowanego sprawcy. W związku z tym roszczenia poszkodowanych przeciwko Funduszowi przedawniają się według terminów określonych w art. 4421 k.c., tak jak i roszczenia kierowane do ubezpieczycieli posiadaczy pojazdów mechanicznych, których udało się ustalić.

Autorka jest Aplikantem Radcowskim w Gorący i Partnerzy Kancelaria Radców Prawnych

Magdalena Świder
+48 12 200 22 99