Facebook

Dochodzenie odszkodowania od Skarbu Państwa

Dochodzenie odszkodowania od Skarbu Państwa
27.04.2016

Podstawy dochodzenia odszkodowania od Skarbu Państwa na podstawie art. 417 Kodeksu cywilnego.

Zgodnie z art. 417 § 1 Kodeksu cywilnego (dale: k.c.) za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej ponosi odpowiedzialność Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego lub inna osoba prawna wykonująca tę władzę z mocy prawa

Omawiany przepis określa podstawy odpowiedzialności odszkodowawczej za szkodę wyrządzoną czynem niedozwolonym, zdefiniowanym jako: niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej. Stanowi więc on ogólną podstawę odpowiedzialności władz publicznych za ich władcze działania, która nie znajduje zastosowania lub znajduje ograniczone zastosowanie tylko wówczas, gdy ustawodawca odrębnym unormowaniem określa konsekwencje niektórych działań organów władz publicznych. Wątpliwości budzi zastosowany w prezentowanym przepisie zwrot: przy wykonywaniu władzy publicznej. W doktrynie podkreśla się, iż prezentowane określenie dotyczy wyłącznie skutków funkcjonowania państwa i jednostek samorządu terytorialnego w sferze określanej mianem imperium, a więc działań lub zaniechań polegających na wykonywaniu funkcji władczych, realizacji zadań władzy publicznej ( Olejniczak, Adam. Art. 417. W: Kodeks cywilny. Komentarz. Tom III. Zobowiązania - część ogólna, wyd. II. LEX, 2014).

Orzecznictwo Sądowe

Pomimo zaprezentowanego powyżej dookreślenia poszczególnych przesłanek zastosowania omawianego przepisu pojawiają się odmienne stanowiska w odniesieniu do poszczególnych stanów faktycznych. W celu rozwiania powyższych wątpliwości Sądy Administracyjne w swoich orzeczeniach poruszają problematykę dochodzenia odszkodowania od Skarbu Państwa. Zgodnie z wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 23 maja 2014 r. I ACa 795/12, Skarb Państwa może odpowiadać na podstawie art. 417 § 1 k.c. za szkodę wyrządzoną natychmiast wykonanym postanowieniem administracyjnym, jeżeli w wyniku wniesienia zażalenia zostało ono uchylone jako bezpodstawne i nie doszło ostatecznie do stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej na podstawie art. 156 k.p.a. Z kolei w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 3 grudnia 2014 r. III CZP 92/14: współwłaściciel nieruchomości może dochodzić od gminy odszkodowania w pełnej wysokości za szkodę wynikłą z niedostarczenia uprawnionemu lokatorowi lokalu socjalnego (art. 209 k.c. w związku z art. 417 k.c. i art. 18 ust. 5 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego, jedn. tekst: Dz.U. z 2005 r. Nr 31, poz. 266 ze zm.). Jednocześnie Sąd Apelacyjny we Wrocławiu w orzeczeniu z dnia 30 grudnia 2013 r. I ACa 1390/13 wskazuje, iż bezprawnością jest także nadmierność stosowania środków zapobiegawczych. W powołanym orzeczeniu Sąd podkreślił, że nadmierność stosowanych przeciwko stronie środków, polegających na utrzymywaniu wobec niej środków zapobiegawczych i braku formalnego zakończenia postępowania pomimo zakończenia czynności procesowych, które mogłyby dostarczyć dowodów jej sprawstwa i zwlekania z tym do momentu wydania rozstrzygnięć w odniesieniu do współpodejrzanych, skutkować może przyjęciem, że w toku prawnie uregulowanych procedur doszło do wyjścia poza cel i niezbędność postępowania, to zaś pozwala na uznanie takiego działania pozwanego za bezprawne. Sąd w powołanym orzeczeniu podkreślił, że bezprawność w ujęciu art. 417 k.c., będzie występowała wówczas, gdy decyzja funkcjonariusza publicznego będzie pozostawała w sprzeczności z norami prawa stanowionego bez odnoszenia się do zasad współżycia społecznego czy innych podobnych reguł. Niezgodność z prawem w rozumieniu art. 77 ust. 1 Konstytucji RP zachodzi w każdym wypadku, gdy orzeczenie lub decyzja odbiega od wzorca ustawowego, który określa zakres kompetencji organu, sposób postępowania i treść rozstrzygnięcia.

Mając na uwadze kazuistycznie przedstawione podstawy dochodzenia od Skarbu Państwa odszkodowania, należy wskazać, iż główną przesłanką prezentowanego roszczenia jest bezprawność działania, która może objawiać się w różnych przejawach działania lub zaniechania organu władzy publicznej. Taką bezprawnością może być nie wydanie decyzji administracyjnej, przewlekłe prowadzenie postępowania, nieadekwatność środka zastosowanego przez organ w danym stanie faktycznym i tym podobne przejawy aktywności lub jej braku przez organ.

Autorka jest specjalistą do spraw Prawa Cywilnego w Gorący i Partnerzy Kancelaria Radców Prawnych

Paulina Osika
+48 12 200 22 99