Facebook

Dobrowolne poddanie się odpowiedzialności na gruncie Kodeksu karnego skarbowego

Dobrowolne poddanie się odpowiedzialności na gruncie Kodeksu karnego skarbowego
23.06.2016

Zgodnie z art. 22 § 2 pkt 1 oraz art. 47 § 2 pkt 1 ustawy Kodeks karny skarbowy, środkiem karnym za przestępstwa skarbowe oraz wykroczenia skarbowe jest dobrowolne poddanie się odpowiedzialności. Jest to zarazem jedna z form uniknięcia wysokich sankcji karnoskarbowych, której przesłanki zawarte są w art. 17 i n. ustawy k.k.s. Dobrowolne poddanie się odpowiedzialności na gruncie tej ustawy stanowi ułatwienie prowadzenia postępowania i gromadzenia materiału dowodowego i jest korzystne dla osoby, która składa przedmiotowy wniosek o dobrowolne poddanie się odpowiedzialności karnej.

Najistotniejszym skutkiem wykorzystania tego trybu prawnokarnego jest to, iż prawomocny wyrok o zezwoleniu na dobrowolne poddanie się odpowiedzialności nie podlega wpisowi do Krajowego Rejestru Karnego, która to norma zawarta jest w przepisie art. 18 § 2 k.k.s. Kolejnym skutkiem wykorzystania przedmiotowej instytucji jest fakt, iż sąd, udzielając zezwolenia na dobrowolne poddanie się odpowiedzialności, orzeka wyłącznie kwotę uiszczoną przez sprawcę, tytułem grzywny, a także przepadek przedmiotów tylko w takich granicach, w jakich sprawca wyraził na to zgodę, a w razie niemożności ich złożenia - uiścił ich równowartość pieniężną. Te dwa rodzaje konsekwencji w zamyśle Ustawodawcy ma zachęcać sprawców czynów zabronionych na gruncie prawa karnego skarbowego do dobrowolnego poddawania się odpowiedzialności karnoskarbowej. Trzecim ze skutków wykorzystania tej instytucji jest to, iż uiszczenie określonej kwoty tytułem kary grzywny za przestępstwo skarbowe w drodze dobrowolnego poddania się odpowiedzialności nie stanowi przesłanki recydywy skarbowej określonej w art. 37 § 1 pkt 4 k.k.s.

Aby zaistniały skutki dobrowolnego poddania się odpowiedzialności na gruncie k.k.s. muszą zaistnieć ściśle określone przesłanki stanowiące o tym, kiedy można skorzystać z omawianej instytucji. Po pierwsze wina sprawcy i okoliczności popełnienia przestępstwa skarbowego lub wykroczenia skarbowego nie mogą budzić wątpliwości. Ponadto jeżeli w związku z przestępstwem skarbowym lub wykroczeniem skarbowym nastąpiło uszczuplenie należności publicznoprawnej, sprawca musi uiścić jej wartość, a także, dodatkowo, musi on uiścić kwotę odpowiadającą co najmniej najniższej karze grzywny grożącej za dany czyn zabroniony. Ponadto aby skorzystać z omawianego środka, sprawca zobowiązany jest uiścić co najmniej zryczałtowaną kwotę kosztów sądowych. Kolejną przesłanką warunkującą możliwość dobrowolnego poddania się karze jest to, aby sprawca wyraził zgodę na przepadek przedmiotów co najmniej w takim zakresie, w jakim ten przepadek jest obowiązkowy, a w razie niemożności złożenia tych przedmiotów - uiścił ich równowartość pieniężną. Należy nadmienić, iż wszystkie wyżej wymienione przesłanki muszą zostać spełnione kumulatywnie.

Pod określonymi warunkami karnoskarbowymi nie jest możliwe skorzystanie z omawianego środka. Jak stanowi norma zawarta w przepisie art. 17 § 2 k.k.s. sąd nie może zezwolić sprawcy na dobrowolne poddanie się odpowiedzialności, jeżeli czyn przez niego popełniony jest przestępstwem zagrożonym karą ograniczenia wolności albo karą pozbawienia wolności lub tylko karą grzywny, lecz czyn popełniono w warunkach określonych w art. 37 § 1 lub art. 38 § 2, tj. w sytuacji zastosowania nadzwyczajnego obostrzenia kary. Ponadto niemożliwe jest skorzystanie z dobrowolnego poddania się odpowiedzialności na gruncie k.k.s., jeżeli zgłoszono interwencję co do przedmiotu podlegającego przepadkowi, chyba że zostanie ona cofnięta przez interwenienta do czasu wniesienia aktu oskarżenia do sądu.

Na gruncie norm prawnoprocesowych instytucja dobrowolnego poddania się odpowiedzialności może nastąpić w sposób dwuetapowy. Pierwszym etapem jest faza negocjacyjna, która ma miejsce przed finansowym organem postępowania przygotowawczego. Drugi etap natomiast polega na wyrażeniu zgody przez sąd, co następuje w wydanym wyroku.

Po pierwsze, fakultatywnie, w postępowaniu prowadzonym przez finansowy organ postępowania przygotowawczego, zanim wniesiono akt oskarżenia, sprawca przestępstwa skarbowego lub wykroczenia skarbowego może zgłosić wniosek o zezwolenie na dobrowolne poddanie się odpowiedzialności. O tym uprawnieniu organ finansowy ma obowiązek pouczyć sprawcę. Składając wniosek, o którym mowa, należy łącznie uiścić należność publicznoprawną (jeżeli w związku z przestępstwem skarbowym lub wykroczeniem skarbowym nastąpiło uszczuplenie tej należności, chyba że do chwili zgłoszenia wniosku ta wymagalna należność została w całości uiszczona), tytułem kary grzywny- kwotę odpowiadającą co najmniej jednej trzeciej minimalnego wynagrodzenia, a za wykroczenie skarbowe - kwotę odpowiadającą co najmniej jednej dziesiątej tego wynagrodzenia oraz co najmniej zryczałtowaną równowartość kosztów postępowania. Warto zauważyć, iż cofnięcie wniosku, o którym mowa, nie jest możliwe przed upływem 1 miesiąca od jego złożenia, a także po wniesieniu do sądu przez finansowy organ postępowania przygotowawczego wniosku o udzielenie zezwolenia na dobrowolne poddanie się odpowiedzialności. Ponowne zaś złożenie wniosku, po uprzednim jego wycofaniu jest niedopuszczalne.

W razie wystąpienia przez sprawcę o zezwolenie na dobrowolne poddanie się odpowiedzialności finansowy organ postępowania przygotowawczego może zamiast aktu oskarżenia wnieść niezwłocznie do sądu wniosek o udzielenie takiego zezwolenia. W kwestii udzielenia zezwolenia na dobrowolne poddanie się odpowiedzialności sąd orzeka niezwłocznie na posiedzeniu.

Jak wyżej wskazano, ratio legis omawianej instytucji jest szybkie i skuteczne wymierzenie kary sprawcy, który zdecydował się na współpracę z organami orzekającymi, przy równoczesnym relatywnie łagodnym wymiarze sankcji z jednej strony, zaś nieuchronności kary z drugiej.

Autor jest Aplikantem Radcowskim w Gorący i Partnerzy Kancelaria Radców Prawnych

Adam Wołkowicz
+48 12 200 22 99