Facebook

Błąd medyczny

Błąd medyczny
07.04.2016

Definicja

Pojęcie błędu medycznego budzi liczne wątpliwości w doktrynie, termin ten nie ma, bowiem powszechnie uznanej definicji ustawowej. W praktyce bardzo często używa się zamiennie pojęcia „błąd medyczny”, „błąd lekarski”, czy „błąd w sztuce lekarskiej”. Próbując zdefiniować pojęcie błędu medycznego należy odwołać się do orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia 1 kwietnia 1955 r. (sygn. akt: IV CR, 39/54) w którym wskazano, że błędem w sztuce lekarskiej jest czynność (zaniechanie) lekarza w zakresie diagnozy i terapii, niezgodna z nauką medycyny w zakresie dla lekarza dostępnym. Ustalenie błędu w sztuce lekarskiej zależy od odpowiedzi na pytanie czy postępowanie lekarza w konkretnej sytuacji z uwzględnieniem całokształtu okoliczności istniejących w chwili zabiegu zwłaszcza tych danych, którymi dysponował wówczas lub mógł dysponować było zgodne z wymaganiami aktualnej wiedzy i nauki medycznej, a także powszechnie przyjętej praktyki lekarskiej. Opierając się na powyższym orzeczeniu można stwierdzić, że błąd medyczny to zdarzenie na zdrowiu lub osobie pacjenta wywołane najczęściej niewłaściwym działaniem lub zaniechaniem m. in. lekarza, lekarza dentysty, pielęgniarki i innych osób wykonujących czynności medycznych, prowadzących do powstania negatywnych skutków w organizmie człowieka.

Rodzaje błędów medycznych

W doktrynie wprowadza się różne klasyfikacje błędów lekarskich. Możemy, zatem wyróżnić następujące rodzaje błędów medycznych: błąd diagnostyczny, terapeutyczny, techniczny, rokowania.

Błąd diagnostyczny wynika zazwyczaj z niewłaściwej interpretacji objawów, na których oparł się lekarz dokonujący rozpoznania. Polega na niepoznaniu rzeczywistej choroby, bądź na mylnym stwierdzeniu choroby faktycznie nieistniejącej. Błąd ten wywiera daleko idące negatywne skutki dla życia i zdrowia pacjenta. Rozpoznanie, bowiem stanowi pierwszy i najważniejszy krok w procesie leczenia. Jeśli jest ono wadliwe to może pociągać za sobą wybór niewłaściwych metod leczenia i prowadzić może do poważnych szkód, często o charakterze nieodwracalnym.

Kolejnym rodzajem błędu medycznego jest błąd terapeutyczny. Najczęściej jest on skutkiem niewłaściwej diagnozy. Ma on miejsce wówczas, gdy choroba została zdiagnozowana prawidłowo, natomiast wybrano złą metodę leczenia. Błąd terapeutyczny może polegać m.in. na zapisaniu pacjentowi niewłaściwego leku, bądź na skierowaniu pacjenta na zabieg operacyjny, którego wykonanie nie jest konieczne.

Błąd techniczny powstaje natomiast podczas wykonywania różnego rodzaju zabiegów operacyjnych, gdy wskutek niewłaściwego postępowania osoby uczestniczącej w operacji dochodzi do uszczerbku na zdrowiu pacjenta. Z tego rodzaju błędem mamy do czynienia podczas pozostawienia zamkniętego zaworu z tlenem przez anestezjologa podczas operacji.

Wyróżnia się także błąd rokowania, który polega na wyrażeniu niewłaściwej prognozy, co do stanu zdrowia pacjenta. Zachodzi on w przypadku np. stwierdzenia u pacjenta czasowej niezdolności do pracy w sytuacji, gdy ta niezdolność ma charakter trwały.

Należy wskazać, iż podział błędów medycznych nie ma charakteru katalogu zamkniętego. Jednakże wyróżnienie rodzajów błędów medycznych nie ma kluczowego znaczenia dla ustalenia odpowiedzialności cywilnej podmiotu zobowiązanego do naprawienia szkody. Bowiem o tym, czy błąd medyczny będzie pociągać za sobą obowiązek naprawienia szkody decydują inne okoliczności określone prawem.

Podstawy odpowiedzialności cywilnej

Powstanie błędu medycznego zależne jest od zaistnienia następujących elementów: postępowania niezgodnego z powszechnie uznanym stanem wiedzy medycznej, winy nieumyślnej ( lekkomyślność lub niedbalstwo), wystąpienia szkody w postaci uszczerbku w dobrach chronionych pacjenta, związku przyczynowego pomiędzy popełnionym błędem, a ujemnym skutkiem postępowania w postaci śmierci pacjenta, uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia.

Odpowiedzialność cywilna za błędy medyczne opiera się na zasadzie winy. Wystarczy przy tym stwierdzenie chociażby winy nieumyślnej, aby danej osobie można było przypisać odpowiedzialność cywilną. Należy mieć na uwadze, iż personel medyczny obowiązuje zachowanie należytej staranności. Zachowanie tych osób oceniane jest przez pryzmat profesjonalizmu, a także zachowania staranności obowiązującej w danym zawodzie. Należy także badać aktualny stan wiedzy medycznej. W celu ustalenia czy dane zachowanie jest zawinione należy ustalić także czy sprawca dochował należytej staranności od niego wymaganej, a jeśli tego nie uczynił to, z jakich powodów. Ustalenie błędu w sztuce lekarskiej zależy od odpowiedzi na pytanie czy postępowanie lekarza w konkretnej sytuacji z uwzględnieniem całokształtu okoliczności istniejących w chwili zabiegu zwłaszcza tych danych, którymi dysponował wówczas lub mógł dysponować było zgodne z wymaganiami aktualnej wiedzy i nauki medycznej, a także powszechnie przyjętej praktyki lekarskiej.

Niezbędną przesłanką do przypisania odpowiedzialności cywilnej za błąd medyczny jest także istnienie związku przyczynowego pomiędzy powstałą szkodą ( np. rozstrojem zdrowia, śmierci), a zdarzeniem polegającym na zawinionym działaniu bądź zaniechaniu przez lekarza czy innego członka personelu medycznego. Zasada adekwatnego związku przyczynowego wyrażona jest w art. 361§ 1 k.c .W orzecznictwie wskazuje się, że w przypadku tzw. procesów lekarskich ustalenie istnienia związku przyczynowego w przypadku powstania szkód osobowych nie musi graniczyć z pewnością. Do przyjęcia, iż między zdarzeniem, a szkodą istnieje związek przyczynowy wystarczy, iż zostanie on ustalony z dostateczną dozą prawdopodobieństwa( tak m.in. w wyroku Sądu Najwyższego z 5 kwietnia 2012 r., sygn. akt II CSK 402/11).

Rodzaje roszczeń

Poszkodowanym w wyniku błędu medycznego przysługuje odszkodowanie, zadośćuczynienie, a także renta.

Odszkodowanie za błąd lekarski jest świadczeniem mającym na celu pokrycie wszelkich strat finansowych, jakie powstały na skutek zdarzenia wywołującego szkodę. Są to w szczególności koszty zakupu leków, leczenia, rehabilitacji, zakupu specjalistycznego sprzętu oraz dostosowania miejsca zamieszkania do potrzeb poszkodowanego, jak również zwrot utraconego dochodu. Poszkodowany może się także domagać zwrotu kosztów opieki sprawowanej nad nim przez osoby trzecie, nawet, jeżeli koszty te są hipotetyczne, gdyż w rzeczywistości opiekę sprawowała nieodpłatnie rodzina lub przyjaciele.

Zadośćuczynienie ma na celu rekompensatę szkód o charakterze niematerialnym, takich jak ból, cierpienie, przedłużenie procesu leczenia, trwałe kalectwo lub oszpecenie, wytrącenie z dotychczasowego rytmu życia. Wysokość tego świadczenia jest ściśle związana z osobą poszkodowanego i podlega indywidualnej, jednostkowej ocenie w każdym przypadku.

Renta przysługuje poszkodowanemu, który na skutek błędu lekarskiego stał się trwale lub długotrwale niezdolny do pracy, do samodzielnej egzystencji oraz zwiększyły się jego potrzeby (ze względu na konieczność sprawowania opieki, zakupu leków, kontynuowania kosztownego leczenia i rehabilitacji).

W przypadku śmierci pacjenta spowodowanej błędem medycznym odpowiedzialny za ten błąd zgodnie z treścią art. 446 § 1 k.c. powinien pokryć koszty leczenia oraz koszty pogrzebu. Jeżeli śmierć osoby spowodowała znaczne pogorszenie się sytuacji życiowej jego najbliższej rodziny sąd orzeka o odszkodowaniu. Osoby najbliższe uprawnione są także do otrzymania zadośćuczynienia za krzywdy doznane w związku ze śmiercią osoby poszkodowanej w wyniku błędu medycznego. Ponadto zgodnie z treścią wyżej przywołanego artykułu, gdy zmarły był lub mógł być zobowiązany do płacenia alimentów osoby poszkodowane mogą domagać się także zasądzenia stosownej renty. Osobami uprawnionymi do powyższych świadczeń są, więc osoby najbliższe zmarłego poszkodowanego, a także osoby względem, których ciążył na zmarłym ustawowy obowiązek alimentacyjny.

Podstawy prawne i zakres odpowiedzialności za błąd medyczny

O reżimie odpowiedzialności i prawnych podstawach roszczeń pacjenta, który doznał szkody w wyniku błędu medycznego decyduje forma, w jakiej lekarz udziela świadczeń zdrowotnych, a także charakter tych świadczeń.

Lekarz, który udziela pacjentom świadczeń zdrowotnych w zakładzie leczniczym (z.o.z.) na podstawie umowy o pracę zawartej ze szpitalem (tzw. zatrudnienie pracownicze) nie ponosi indywidualnej odpowiedzialności za szkody wynikłe w związku z błędem medycznym. Kodeks pracy konstruuje, bowiem tzw. immunitet pracowniczy chroniący lekarza przed indywidulaną odpowiedzialnością za szkody wyrządzone osobom trzecim przy wykonywaniu powierzonych czynności zawodu. Poszkodowany może, zatem domagać się roszczeń jedynie od zakładu leczniczego.

Podstawę odpowiedzialności szpitala za czyny lekarza stanowi art. 430 k.c. Odpowiedzialność szpitala ma charakter zaostrzony, opiera się na zasadzie ryzyka i jest niezależna od winy własnej zakładu leczniczego. Zakładowi leczniczemu, który naprawił szkodę przysługuje jednak w stosunku do lekarza tzw. roszczenie regresowe w wysokości do 3-miesiecznego wynagrodzenia lekarza obliczonego na podstawie wysokości zarobków pobieranych w dniu wyrządzenia szkody. Natomiast lekarz zatrudniony w zakładzie leczniczym na podstawie umowy cywilnoprawnej, czyli na tzw. kontrakcie nie jest pracownikiem w rozumieniu Kodeksu Pracy. W rezultacie nie podlega ochronie przewidzianej w jego przepisach i ponosi indywidualną odpowiedzialność za szkody wyrządzone ze swojej winy, lecz łącznie z angażującym go zakładem leczniczym. Odpowiedzialność obu podmiotów ma charakter solidarny, co oznacza, iż każdy z nich jest odpowiedzialny za szkodę w pełnej wysokości. Ten z podmiotów, który naprawi szkodę, może następnie kierować roszczenia zwrotne do sprawcy na podstawie art. 441 k.c.

Lekarz udzielający świadczeń zdrowotnych w ramach prywatnej praktyki medycznej na podstawie umowy zawartej z NFZ sam ponosi odpowiedzialność za szkody powstałe w wyniku błędu medycznego. Odpowiedzialność jest odpowiedzialnością deliktową. Wyłączną podstawę naprawienia szkody stanowi art. 415 k.c.

Natomiast Lekarz udzielający świadczeń zdrowotnych w ramach prywatnej praktyki medycznej odpłatnie sam ponosi odpowiedzialność odszkodowawczą. Między pacjentem a lekarzem zostaje zawarta umowa. Prawną podstawę dochodzenia roszczeń stanowi, więc art. 471 k.c. (odpowiedzialność kontaktowa) jednakże w zbiegu z art. 415 k.c. (odpowiedzialność deliktowa), bowiem wyrządzenie szkody na osobie jest jednocześnie czynem niedozwolonym. Wybór reżimu odpowiedzialności należy do poszkodowanego.

Niezależnie od powyższego roszczeń poszkodowani mogą dochodzić także od Ubezpieczycieli podmiotów udzielających świadczeń zdrowotnych. Bowiem odpowiedzialność cywilna podmiotów udzielających świadczeń zdrowotnych związana jest z ubezpieczeniem OC. Zgodnie, bowiem z art. 136 b ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze źródeł publicznych ubezpieczenie OC jest obowiązkowe dla wszystkich szpitali publicznych i niepublicznych, lekarzy oraz pozostałych członków personelu medycznego, którzy świadczą usługi medyczne na podstawie umowy z NFZ. Ubezpieczeni są także lekarze-niezależni kontrahenci udzielający świadczeń w oparciu o zawarte ze szpitalami umowy o udzielenie zamówienia na świadczenia zdrowotne. Obowiązek zawarcia umowy OC dotyczy wszystkich lekarzy udzielających świadczeń zdrowotnych na ternie Polski niezależnie od formy wykonywania zawodu i miejsca zatrudnienia. Wyjątek stanowią lekarze udzielający świadczeń zdrowotnych w zakładzie leczniczym za podstawie umowy o pracę, którzy korzystają z ochrony pracowniczej.

Zapraszamy do zapoznania się z ofertą Kancelarii Lexexpert.pro na dochodzenie odszkodowań za błędy medyczne.

Autorka jest Aplikantem Radcowskim i specjalistą od odszkodowań w Gorący i Partnerzy Kancelaria Radców Prawnych

Magdalena Świder
+48 12 200 22 99