Facebook

Alternatywne formy rozwiązywania sporów

Alternatywne formy rozwiązywania sporów
13.04.2016

Wzmocnienie roli sądownictwa prywatnego

Przesunięcie ciężaru rozwiązania konfliktu w pierwszej kolejności na osobę trzecią z pominięciem sądu powszechnego staje się coraz powszechniejszą praktyką.

Alternatywne sposoby rozstrzygania sporów- Alternative Dispute Resolution – ADR stają się coraz bardziej popularne ze względu na szybkość w możliwości zakończenia konfliktu między stronami. Alternatywne formy rozwiązywania sporów definiowane są jako formy pozasądowe, pozostające poza ramami sądownictwa powszechnego. W polskim porządku prawnym wśród takich form wymienia się: mediację uregulowaną w art. 1831 – 18315 Kodeksu postępowania cywilnego (dalej: k.p.c.) oraz arbitraż uregulowany w art. 1154 – 1217 k.p.c.

mediacja a arbitraż

Pomiędzy prezentowanymi powyżej formami alternatywnego rozwiązywania sporów, tj. mediacją i arbitrażem zachodzą znaczne równice. W pierwszej kolejności należy wskazać na różnice przedmiotowe. Mediacja ma co do zasady charakter uniwersalny, odpowiada potrzebom w zakresie sporów rodzinnych, pracowniczych jak i gospodarczych. Z kolei sąd arbitrażowy ma ograniczoną właściwość rzeczową- wyłączone zostały sprawy z zakresu prawa rodzinnego oraz część spraw z zakresu prawa pracy. Następne różnice dotyczą czasu rozpoznania sprawy przez prezentowane instytucje. Mediacja jest co do zasady ograniczona w czasie. Sąd kierując strony na mediacje wyznacza jej okres do trzech miesięcy, jednakże na zgodny wniosek stron lub z ważnych powodów termin ten może ulec wydłużeniu. Tak zakreślone ramy mediacji niewątpliwie sprzyjają szybkiemu rozwiązaniu konfliktu miedzy stronami. Postępowanie polubowne nie jest ograniczone terminem rozpoznania sprawy. Kolejna różnica dotyczy rodzaju rozstrzygnięcia, a tym samym skutków, poszczególnych orzeczeń. Sąd arbitrażowy rozstrzyga w drodze wyroku, który jest dla stron wiążący i podlega uznaniu lub stwierdzeniu wykonalności. Natomiast mediacja nie zmierza do merytorycznego zakończenia sprawy a jej celem jest zawarcie ugody między stronami. Ugoda zawarta przed mediatorem, jeżeli podlega wykonaniu w drodze egzekucji może jej zostać nadana klauzula wykonalności. Jeżeli natomiast nie nadaje się do wykonania w drodze egzekucji sąd powszechny zatwierdza taka ugodę w drodze postanowienia na posiedzeniu niejawnym. Odnosząc się do przesłanki formalizmu w obu wymienionych instytucjach, należy stwierdzić, iż postępowanie mediacyjne cechuje się ograniczonym formalizmem, co znacznie ułatwia jego skuteczne przeprowadzenie. Jednocześnie mimo większego formalizmu w postępowaniu arbitrażowym w porównaniu do mediacji, pozostaje ono odformalizowane w stosunku do postępowania sądowego w sądzie powszechnym. W tym miejscu podkreślenia wymaga fakt, iż w przypadku postępowania arbitrażowego mamy do czynienia z autonomią stron, co ma znaczenie ze względu na swobodę w zakresie ustalania reguł samego postępowania. Istotne dla mediacji jest to, że jest ona dobrowolna i w każdej chwili strony mogą zrezygnować z jej prowadzenia.

Przewaga sądownictwa polubownego

Mając na uwadze powyższe różnice podkreślenia wymaga fakt zalet obu instytucji w opozycji do sądownictwa powszechnego. Po pierwsze, tak jak w sądzie powszechnym sędzia, zarówno mediator jaki i arbiter są osobami bezstronnymi. Nie mają praw narzucać własnych opinii w sprawie co umożliwia stronom uzyskanie „sprawiedliwego” rozstrzygnięcia sporu w stosunkowo krótkim czasie. Następnie oba postępowania są dobrowolne. W przypadku mediacji tylko strony mają prawo decydować czy chcą, aby ich spór został rozstrzygnięty w drodze ugody. Podobna sytuacja występuje w przypadku postępowania arbitrażowego, aczkolwiek w tej sytuacji wymagany jest zapis na sąd polubowny w postaci umowy zawartej między stronami. Umowa taka musi zawierać przedmiot sporu lub stosunek prawny, z którego spór wynikną lub też może wyniknąć.

Podsumowując, zarówno mediacja jaki i arbitraż pozwalają na szybkie załatwienie sprawy z pominięciem długotrwałego i sformalizowanego postępowania przed sądem powszechnym. Jednocześnie takie rozwiązanie sporu między stronami daje możliwość kontynuowania późniejszych, wzajemnych pozytywnych relacji i współpracy miedzy stronami co jest istotne w stosunkach gospodarczych. To co jednak pozostaje najważniejsze - oba postępowania umożliwiają podmiotom koncentrowanie się na sprawach naprawdę istotnych, a więc, np. prowadzeniu działalności gospodarczej, a nie na uczestniczeniu w często skomplikowanych i ciągnących się w nieskończoność procesach sądowych.

Mając na uwadze powyższe, w przypadku zaistniałego konfliktu warto poszukać pomocy wśród profesjonalistów prowadzących działania w zakresie alternatywnych metod rozwiązywania sporów jak np. Ośrodek Mediacji i Pozasądowych Metod Rozwiązywania Sporów w Krakowie czy też Sąd Arbitrażowy przy Krajowej Izbie Gospodarczej.

W celu szerszego zgłębienia tematyki sądownictwa polubownego zapraszamy do lektury publikacji "Sądownictwo polubowne" autorstwa Radcy prawnego Tomasza Gorącego.

Autorka jest specjalistą do spraw prawa cywilnego w Gorący i Partnerzy Kancelaria Radców Prawnych

Paulina Osika
+48 12 200 22 99