Facebook

Alimenty- czym są i kto jest zobowiązany do ich płacenia?

Alimenty- czym są i kto jest zobowiązany do ich płacenia?
07.07.2016

Alimenty to obligatoryjne świadczenia na rzecz osób fizycznych, wynikające z małżeństwa, pokrewieństwa lub powinowactwa. Zgodnie z treścią art. 128 k.r.o. obowiązek alimentacyjny, czyli obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Z powyższego wynika, że obowiązek alimentacyjny dotyczy krewnych w linii prostej (dziadkowie, rodzice, wnuki), rodzeństwa, małżonków (także byłych), przysposobionych i przysposabiających, a także macochy czy pasierba. Ponadto obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych (np. dzieci) przed wstępnymi (np. dziadkowie) a wstępnych przed rodzeństwem. Jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych obowiązek alimentacyjny obciąża bliższych stopniem przed dalszymi. Natomiast krewnych w tym samym stopniu obowiązek alimentacyjny obciąża w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym.

Zgodnie z treścią art. 133 k.r.o. rodzice zobowiązani są do świadczeń alimentacyjnych względem dziecka, które nie jest jeszcze w stanie się utrzymać samodzielnie, chyba, że dochody z majątku dziecka wystarczają na pokrycie kosztów jego utrzymania i wychowania. Zakres obowiązku alimentacyjnego obejmuje, więc zaspokojenie usprawiedliwionych potrzeb życiowych dziecka. Warto dodać, iż nie ma znaczenia czy dziecko pochodzi ze związku małżeńskiego czy też pozamałżeńskiego. Z powyższego wynika, że obowiązek alimentacyjny nie wygasa automatycznie z uzyskaniem przez dziecko pełnoletności, a zależy od konkretnych okoliczności takich jak: wiek dziecka, zainteresowania, uzdolnienia, stan zdrowia, chęć dalszego kształcenia itp. Sytuacja ta dotyczy takich dzieci pełnoletnich, które pomimo osiągnięcia pełnoletności nie mają możliwości samodzielnego utrzymywania się. Będzie to sytuacja, w której pełnoletnie dziecko poświęca cały swój czas na dalsze swoje kształcenie, uczy się zawodu i nie może podjąć pracy celem swego utrzymania. Ponadto, obowiązek alimentacyjny rodziców wobec dziecka istnieje, gdy dziecko zakończyło edukację, a nie ma środków utrzymania. Wówczas roszczenie alimentacyjne pełnoletniego dziecka jest uzasadnione tylko sytuacją niedostatku.

W przypadku, gdy dziecko osiągnęło pełnoletność, rodzice mogą uchylić się od obowiązku alimentacyjnego poprzez wykazanie, że jest on połączony z nadmiernym dla nich uszczerbkiem lub w przypadku, gdy dziecko nie wykazuje chęci usamodzielnienia się.

Ponadto zgodnie z art. 128 k.r.o. rodzice również mogą dochodzić świadczeń alimentacyjnych od dzieci. Aby rodzice mogli starać się o świadczenie alimentacyjne od swoich pełnoletnich dzieci muszą znajdować się w niedostatku. Stan ten zależy od niezbędnych potrzeb osób uprawnionych, które są różne ze względu na wiek, płeć, ustatkowanie, czy stan zdrowia. Przesłanka ta jednak nie zostanie spełniona, jeżeli stan ten trwa z winy osób uprawnionych np. rodzice nie podejmują pracy, chociaż mają takie możliwości, lub nadużywają alkoholu i nie chcą zmienić tego stanu. Ponadto dzieci-osoby zobowiązane muszą mieć możliwości zarobkowo – finansowe, aby spełnić nałożony na nich obowiązek alimentacyjny. Zgodnie z orzecznictwem Sądu Najwyższego treścią obowiązku alimentacyjnego może być m.in. zapewnienie rodzicom mieszkania, ogrzewania, wyżywienia, odzieży itp., a także opieki lekarskiej, lekarstw, pielęgnacji w chorobie itp. (np. wyrok SN z 19 maja 1975 r., III CRN 55/75). Wymagane jest zaspokojenie usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego, ponieważ to one stanowią górną granicę alimentów, jakich można dochodzić. Zobowiązany jednak może uchylić się od wykonania obowiązku alimentacyjnego, jeżeli żądanie alimentów jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Należy pod tym rozumieć takie przypadki, kiedy uprawniony wcześniej uchylał się od spełniania obowiązków rodzinnych, albo naruszał jego prawa w inny sposób.

Obowiązek alimentacyjny dotyczy także małżonków. Zgodnie, bowiem z regulacjami zawartymi w kodeksie rodzinnym i opiekuńczym jednym z obowiązków małżonków jest dbanie o dobro rodziny. Oznacza to, że małżonkowie w czasie trwania małżeństwa są zobowiązani do zaspokajania potrzeb rodziny, każdego z jej członków – także małżonków. Obowiązek ten ciąży na obojgu małżonkach w równym stopniu, proporcjonalnie do możliwości zarobkowych i majątkowych. Powyższy obowiązek może być podstawą do żądania dostarczania środków utrzymania dla rodziny jak i samego współmałżonka. Małżonkiem uprawnionym do żądania alimentów w czasie trwania małżeństwa jest, zatem ten małżonek, którego możliwości zarobkowe uległy zmniejszeniu.

Po rozwodzie natomiast na mocy art. 60 k.r.o. małżonek rozwiedziony, który nie został uznany za wyłącznie winnego rozkładu pożycia i który znajduje się w niedostatku może żądać od drugiego małżonka świadczeń alimentacyjnych. Natomiast, gdy jeden z małżonków został uznany za wyłącznie winnego rozkładu pożycia, rozwód pociąga za sobą istotne pogorszenie sytuacji majątkowej małżonka niewinnego sąd na żądanie małżonka niewinnego może orzec o przyznaniu na jego rzecz świadczeń alimentacjach nawet, gdy nie znajduje się on w niedostatku. Obowiązki te wygasają w razie zawarcia nowego małżeństwa lub w okresie 5 lat od orzeczenia rozwodu, gdy zobowiązanym jest małżonek nie uznany za winnego. Sąd w wyjątkowych wypadkach może jednak przedłużyć ten termin.

Ponadto zgodnie z regulacjami zawartymi w kodeksie rodzinnym i opiekuńczym obowiązek alimentacyjny może także obciążyć rodzeństwo. Bowiem na rodzeństwie ciąży obowiązek alimentacyjny, gdy inni zobowiązani krewni nie mogą go wykonać. Uprawniony musi znajdować się w stanie niedostatku, a świadczenia alimentacyjne nie mogą stanowić nadmiernego uszczerbku dla zobowiązanego lub jego najbliższej rodziny. Stan niedostatku nie może być spowodowany działaniem osoby uprawnionej np. mimo możliwość zarobkowania nie chce podjąć pracy. Także gorsza sytuacja finansowa od rodzeństwa nie może być przyczyną powstania obowiązku alimentacyjnego.

Na koniec warto dodać, iż przepisy regulujące obowiązek alimentacyjny są normami bezwzględnie obowiązującymi. Zarówno obowiązek alimentacyjny, jak i odpowiadające mu prawo do świadczeń alimentacyjnych mają charakter ściśle osobisty, w konsekwencji ustawowy obowiązek alimentacyjny może istnieć tylko między osobami wskazanymi w przepisach Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Przysługujące uprawnionemu prawo do świadczeń alimentacyjnych nie może być zbyte innej osobie, jak również uprawniony nie może zrzec się tego prawa. Nie jest tez dopuszczalne przejęcie obowiązku alimentacyjnego przez inna osobę. Ponadto obowiązek alimentacyjny nie przechodzi na spadkobierców zobowiązanego. Prawo do świadczeń alimentacyjnych wygasa z chwilą śmierci uprawnionego, jednakże zasądzone raty alimentacyjne, które stały się wymagalne za jego życia, wchodzą do spadku po nim.

Autorka jest Aplikantem Radcowskim w Gorący i Partnerzy Kancelaria Radców Prawnych

Magdalena Świder
+48 12 200 22 99