Facebook

Skład gospodarstwa rolnego a problematyka zbycia jego składników w drodze jednej czynności prawnej

Skład gospodarstwa rolnego a problematyka zbycia jego składników w drodze jednej czynności prawnej
18.10.2016

Co do zasady dopuszczalne jest przeniesienie w drodze jednej czynności prawnej wszystkich składników przedsiębiorstwa, jednakże problematyczne jest czy powyższą zasadę można także przenieść na grunt zbycia własności gospodarstwa rolnego. Przedmiotowe zagadnienie jest istotne w kontekście późniejszej możliwości przerejestrowania własności poszczególnych przedmiotów wchodzących w skład gospodarstwa rolnego, np. ciągnika.

Zgodnie z art. 55(3) Kodeksu cywilnego: za gospodarstwo rolne uważa się grunty rolne wraz z gruntami leśnymi, budynkami lub ich częściami, urządzeniami i inwentarzem, jeżeli stanowią lub mogą stanowić zorganizowaną całość gospodarczą, oraz prawami związanymi z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. Jednocześnie mając na względzie stanowisko judykatury: w kontekście definicji gospodarstwa rolnego budynki lub ich części mają charakter części składowych gruntów rolnych. Użyte w niej pojęcie „inwentarz” obejmuje natomiast zwierzęta, maszyny, narzędzia, zaś przez „inne urządzenia” rozumieć należy np. studnie, szklarnie, magazyny, urządzenia do hodowli ryb itp. (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 25 marca 2015 r. II SA/Go 79/15). Zgodnie z powyższym należy uznać, iż w skał gospodarstwa rolnego w ramach definicji inwentarza wchodzi również własność ciągnika oraz innych maszyn rolniczych.

Kontynuując należy również wskazać na wątpliwości jakie związane są z przeniesieniem własności gospodarstwa rolnego a tym samym czy możliwe jest stosownie do niego przepisów o przeniesieniu własności przedsiębiorstwa ze wszystkimi skutkami prawnymi (art. 55(2) oraz art. 75(1) Kodeksu cywilnego). W doktrynie podnosi się, iż gospodarstwo rolne jest rodzajem przedsiębiorstwa - uznający m.in. możliwość odpowiedniego stosowania przepisów art. 75(1) i 55(2) k.c. w sytuacji sprzedaży tego gospodarstwa. Dopuszczalne jest stosownie analogicznych zasad przy zbyciu gospodarstwa rolnego jak przy zbyciu przedsiębiorstwa, tj. objęcia treścią czynności wszystkich lub tylko niektórych składników gospodarstwa, z jednym wszak zastrzeżeniem, czynność prawna mająca za przedmiot gospodarstwo rolne wymaga zawsze zachowania formy aktu notarialnego. (Niezbecka, Elżbieta. Art. 55(3). W: Kodeks cywilny. Komentarz. Tom I. Część ogólna, wyd. II. Wolters Kluwer Polska, 2012.). Powyższe stanowisko koresponduje również z poglądem judykatury zgodnie z którym: gospodarstwo rolne, stanowiące w ujęciu funkcjonalnym zorganizowaną całość gospodarczą, może być przedmiotem jednej czynności prawnej, z zastosowaniem wprost art. 55(2) KC. Wówczas przedmiot czynności obejmuje ogół składników materialnych i niematerialnych składających się na istotę tego gospodarstwa, w tym zezwolenia, o których mowa w art. 55(1) pkt 5 KC. (Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 28 lutego 2008 r. III CSK 252/07). Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy iż przeniesienie własności gospodarstwa rolnego przez jedną czynność prawną jest dopuszczalne i wywołuje takie same skutki jak zbycie przedsiębiorstwa w stosunku do poszczególnych składników tego gospodarstwa. W konsekwencji tego zbycie gospodarstwa pociąga za sobą również zbycie jego inwentarza w tym maszyn rolniczych, nieruchomości lub zwierząt, chyba że strony uzgodnią odmienne postanowienia w umowie. Powyższe stanowisko jest o tyle istotne, iż odnosi bezpośredni skutek oraz może stanowić podstawę złożenia wniosku o przerejestrowanie na rzecz nabywcy gospodarstwa rolnego własności maszyn rolniczych (np. ciągnika)

Mając na uwadze powyższe należy w pierwszej kolejności wskazać, iż ciągnik jako element inwentarza gospodarstwa rolnego wchodzi jego skład i stanowi cześć składową gospodarstwa rolnego w rozumieniu Kodeksu cywilnego. Jednocześnie w sytuacji zbycia gospodarstwa rolnego dopuszczalnym jest stosowanie przepisów o zbyciu przedsiębiorstwa ze wszystkimi jego skutkami, tj. objęciem treścią jednej czynności wszystkich lub niektórych składników gospodarstwa rolnego. Zgodnie z powyższym dopuszczalne jest przerejestrowanie własności ciągnika którego podstawą zmiany właściciela jest umowa zbycia gospodarstwa rolnego.

Autorka jest specjalistą do spraw Prawa Cywilnego w Gorący i Partnerzy Kancelaria Radców Prawnych

Paulina Osika
+48 12 200 22 99