Facebook

Odszkodowanie od pracodawcy za wypadek przy pracy

Odszkodowanie od pracodawcy za wypadek przy pracy
03.06.2016

Pracownik, który uległ wypadkowi przy pracy jest uprawniony do świadczeń z ubezpieczenia społecznego, przewidzianych w ustawie z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy (tekst jedn.: Dz. U. z 2009 r. Nr 167, poz. 1322 z późn.zm.). Pracodawca bowiem zobowiązany jest do odprowadzania składek dla pracowników do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Jednakże pracownik, który w wyniku wypadku przy pracy doznał uszczerbku na zdrowiu lub rozstroju zdrowia ma prawo ubiegać się o świadczenie pieniężne od pracodawcy w celu wyrównania doznanej szkody, której Zakład Ubezpieczeń Społecznych w całości nie pokrył. Odpowiedzialność pracodawcy ma, bowiem charakter uzupełniający. Oznacza to, że z żądaniem wypłaty odszkodowania można wystąpić do niego dopiero w sytuacji uzyskania świadczenia z ZUS-u. W przypadku, gdy pracodawca ponosi winę za wypadek pracownika to on musi pokryć koszty jego leczenia, natomiast w przypadku, gdy stał się on inwalidą zobowiązany jest do wypłaty sumy umożliwiającej pracownikowi przekwalifikowanie się do innego zawodu. Jeżeli natomiast pracodawca nie miał wykupionej polisy ubezpieczeniowej należne odszkodowanie zobowiązany jest on wypłacić z majątku własnego.

Definicja wypadku przy pracy

Definicja wypadku przy pracy zawarta została w ustawie z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych.

Zgodnie z art. 3 ust. 1 powołanej ustawy za wypadek przy pracy uważa się nagłe zdarzenie wywołane przyczyną zewnętrzną powodujące uraz lub śmierć, które nastąpiło w związku z pracą: 1) podczas lub w związku z wykonywaniem przez pracownika zwykłych czynności lub poleceń przełożonych; 2) podczas lub w związku z wykonywaniem przez pracownika czynności na rzecz pracodawcy, nawet bez polecenia; 3) w czasie pozostawania pracownika w dyspozycji pracodawcy w drodze między siedzibą pracodawcy a miejscem wykonywania obowiązku wynikającego ze stosunku pracy.

Okoliczność, że wypadek miał miejsce w czasie przeznaczonym na pracę i w miejscu pracy stwarza domniemanie związku przyczynowego z pracą, chyba, że zachodzą okoliczności wyłączające istnienie tego związku. Zgodnie z powołaną ustawą związek zdarzenia z pracą występuje, gdy nastąpiło ono podczas lub w związku z wykonywaniem przez pracownika zwykłych czynności lub poleceń przełożonych, bądź podczas lub w związku z wykonywaniem przez pracownika czynności na rzecz pracodawcy, nawet bez polecenia, czy tez w czasie pozostawania przez pracownika w dyspozycji w drodze między siedzibą pracodawcy a miejscem wykonywania obowiązku wynikającego ze stosunku pracy. Nagłe zdarzenie powodujące uraz lub śmierć pracownika może, więc wystąpić w dowolnym miejscu lub czasie pod warunkiem jednak ze pozostaje w związku z wykonywaniem czynności pracowniczych przez osobę, która uległa wypadkowi.

Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem znamion wypadku przy pracy nie spełnia natomiast ulegnięcie wypadkowi w czasie załatwiania prywatnych spraw pracownika-nawet, jeśli sprawy te za zgodą pracodawcy załatwiał w godzinach pracy (tak m. in. Sąd Najwyższy w wyroku z 14 stycznia 1997 r. II UKN 47/96).

Ponadto zgodnie z treścią art. 3 ust. 3 powołanej ustawy za wypadek przy pracy uważa się również nagłe zdarzenie wywołane przyczyną zewnętrzną powodujące uraz lub śmierć, które nastąpiło w okresie ubezpieczenia wypadkowego z danego tytułu podczas m. in.: uprawiania sportu w trakcie zawodów i treningów przez osobę pobierającą stypendium sportowe; wykonywania odpłatnie pracy na podstawie skierowania do pracy w czasie odbywania kary pozbawienia wolności lub tymczasowego aresztowania; pełnienia mandatu posła lub senatora, pobierającego uposażenie; odbywania szkolenia, stażu, przygotowania zawodowego dorosłych lub przygotowania zawodowego w miejscu pracy przez osobę pobierającą stypendium w okresie odbywania tego szkolenia, stażu, przygotowania zawodowego dorosłych lub przygotowania zawodowego w miejscu pracy na podstawie skierowania wydanego przez powiatowy urząd pracy lub przez inny podmiot kierujący, pobierania stypendium na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy w okresie odbywania studiów podyplomowych; wykonywania przez członka rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych oraz przez inną osobę traktowaną na równi z członkiem spółdzielni w rozumieniu przepisów o systemie ubezpieczeń społecznych, pracy na rzecz tych spółdzielni; wykonywania pracy na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia lub umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia; współpracy przy wykonywaniu pracy na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia lub umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia; odbywania służby zastępczej.

Podstawy odpowiedzialności cywilnoprawnej pracodawcy

Pomimo uzyskania przez pracownika świadczeń z tytułu wypadku przy pracy z tzw. ustawy wypadkowej często okazuje się, że nie kompensują one w pełni szkody poniesionej przez niego w związku z wypadkiem przy pracy. W tej sytuacji zgodnie z jednolitym stanowiskiem literatury oraz orzecznictwa możliwe jest wystąpienie przez pracownika z roszczeniami przeciwko pracodawcy i pociągnięcie go do odpowiedzialności na podstawie przepisów art. 415 i nast. k.c. Odpowiedzialność pracodawcy z tytułu szkody wyrządzonej pracownikowi w wyniku wypadku przy pracy ma charakter odszkodowawczy. Równocześnie jest to odpowiedzialność uzupełniająca w stosunku do świadczeń wypłaconych przez ZUS i pełni rolę kompensacyjną. Oznacza to, że pracownik może dochodzić świadczeń na podstawie przepisów kodeksu cywilnego po rozpoznaniu prawa do świadczeń z tytułu ustawy wypadkowej i tylko wówczas, gdy szkoda taka nie została w całości wyrównana świadczeniami wypadkowymi. Ponadto pracownik chcący dochodzić roszczeń odszkodowawczych od pracodawcy z tytułu wypadku przy pracy zobowiązany jest wykazać powstanie po jego stornie szkody, a także związku przyczynowego pomiędzy wskazaną szkodą a działaniem pracodawcy odpowiedzialnym za jej naprawienie. Stanowisko to potwierdził Sąd Najwyższy w wyroku z 5 lipca 2005 r. I PK 293/04, który stanowi, że „dopuszczalne jest dochodzenie przez pracownika od pracodawcy roszczeń uzupełniających z tytułu wypadków przy pracy, opartych na przepisach prawa cywilnego (art. 415, art. 444 i art. 445 KC). Pracownik występując z takim powództwem, nie może się w postępowaniu sądowym powołać jedynie na fakt wypadku przy pracy, który stwierdzony został protokołem powypadkowym, lecz obowiązany jest wykazać przesłanki prawne odpowiedzialności odszkodowawczej: 1) ciążącą na pracodawcy odpowiedzialność z tytułu czynu niedozwolonego, 2) poniesioną szkodę (uszczerbek na zdrowiu), 3) związek przyczynowy pomiędzy zdarzeniem będącym wypadkiem przy pracy a powstaniem szkody.”

Należy również dodać, iż odpowiedzialność cywilnoprawna pracodawcy za szkody wyrządzone pracownikowi w wyniku wypadku przy pracy może opierać się na zasadzie winy lub na zasadzie ryzyka w zależności od charakteru działalności pracodawcy, a także okoliczności konkretnego zdarzenia. Odpowiedzialność oparta na zasadzie winy uzależniona jest od wystąpienia trzech przesłanek: szkody, która powstała w wyniku zdarzenia, winy oraz związku przyczynowego między tym zdarzeniem a szkodą. Ciężar dowodu w powyższym zakresie, zgodnie z art. 6 k.c., spoczywa na pracowniku, który w postępowaniu sądowym może wykorzystać m.in. dokumentację powypadkową lub kontrolną, a także powołać świadków.

Zasadę naczelną określa art. 415 k.c., który stanowi, że kto z winy swej wyrządził drugiemu szkodę, obowiązany jest do jej naprawienia. W rozumieniu tego przepisu zdarzeniem sprawczym może być zarówno działanie, jak i zaniechanie. W kwestii przesłanek skutkujących odpowiedzialnością pracodawcy na zasadzie winy wielokrotnie wypowiadał się Sąd Najwyższy.

W wyroku z dnia 4 listopada 2008 r., II PK 100/08, Sąd Najwyższy wskazał, że pracodawca ponosi na zasadzie winy (art. 415 k.c. w związku z art. 300 k.p.) odpowiedzialność za szkodę doznaną przez pracownika wskutek wypadku przy pracy, gdy można uznać, że do zdarzenia doszło w wyniku niedopełnienia ciążących na pracodawcy obowiązków, np. w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy. Podobnie w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 14 września 2000 r., II UKN 207/00, czytamy, że zaniedbanie obowiązku zapewnienia pracownikom bezpiecznego stanowiska pracy uzasadnia odpowiedzialność pracodawcy na zasadzie winy.

Odpowiedzialność na zasadzie ryzyka natomiast ponoszą pracodawcy posługujący się środkami technicznymi powodującymi poważne zagrożenie życia i jednocześnie wykorzystują te środki we własnym interesie. Odpowiedzialność ta niezależna jest od winy pracodawcy, nie zależy też od tego czy szkoda powstała w warunkach bezprawnego działania. Należy również dodać, iż odpowiedzialność oparta na zasadzie ryzyka ma charakter zaostrzony w stosunku do odpowiedzialności opartej na zasadzie winy, wzmacnia, więc ochronę poszkodowanego przy dochodzeniu odszkodowania. Zasadę naczelną określa art. 435 k.c. zgodnie, z którym prowadzący na własny rachunek przedsiębiorstwo lub zakład wprawiany w ruch za pomocą sił przyrody (pary, gazu, elektryczności, paliw płynnych itp.) ponosi odpowiedzialność za szkodę na osobie lub mieniu, wyrządzoną komukolwiek przez ruch przedsiębiorstwa lub zakładu, chyba, że szkoda nastąpiła wskutek siły wyższej albo wyłącznie z winy poszkodowanego lub osoby trzeciej, za którą nie ponosi odpowiedzialności.

Świadczenia przysługujące poszkodowanemu pracownikowi od pracodawcy

Gdy pracownik ulegnie wypadkowi przy pracy, może dochodzić roszczeń uzupełniających od pracodawcy. Roszczenia te przysługują również członkom rodziny poszkodowanego pracownika, w sytuacji, gdy wypadek przy pracy zakończy się śmiercią pracownika. Zgodnie z przepisami prawa, poszkodowany pracownik może żądać od pracodawcy: odszkodowania za uszczerbek majątkowy, zadośćuczynienia pieniężnego za uszczerbek niemajątkowy oraz renty.

Podstawę roszczenia o zasądzenie odszkodowania stanowi art. 444 § 1 k.c. W przypadku uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia w wyniku wypadku poszkodowany może także żądać zwrotu wszelkich kosztów zgodnie z treścią art. 444 § 1 k.c., który mówi, że w razie uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroju zdrowia naprawienie szkody obejmuje wszelkie wynikłe z tego powodu koszty. Na podkreślenie zasługuje fakt, iż katalog przedmiotowych świadczeń przysługujących osobie poszkodowanej wypadkiem jest bardzo szeroki, są to, bowiem wszelkiego rodzaju koszty pozostające w związku z wypadkiem przy pracy. Powyższe świadczenie może zostać przyznane, więc z tytułu poniesionych kosztów wynikłych z powstania uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia tj. koszty leczenia, regeneracji organizmu, specjalnej pielęgnacji i opieki, dojazdów osób bliskich odwiedzających poszkodowanego, przyuczania do nowego zawodu.

Pracownik, który w wyniku wypadku przy pracy doznał uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia może również domagać się naprawienia szkody niemajątkowej (krzywdy) na podstawie art. 445 § 1 k.c., zgodnie, z którym sąd może przyznać poszkodowanemu odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę. Celem zadośćuczynienia jest złagodzenie doznanej krzywdy i przy ocenie jego wysokości należy przede wszystkim uwzględnić nasilenie cierpień, zarówno fizycznych jak i psychicznych, długotrwałość choroby, rozmiar kalectwa, trwałość następstw zdarzenia, a także konsekwencje uszczerbku na zdrowiu w życiu osobistym i społecznym. Powyższe stanowisko potwierdził Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 10 czerwca 1999 r II UKN 681/98, a także Sąd Najwyższy w wyroku z 9 listopada 2007 r. V CSK 245/07. Ponadto zadośćuczynienie powinno mieć ekonomicznie odczuwalną wartość stosowną do poczucia doznanej krzywdy. W szczególności Sąd Najwyższy w wyroku z 10 stycznia 1997 r. II CKN 41/96 stwierdził, że „zadośćuczynienie ma charakter kompensacyjny i tym samym jego wysokość musi przedstawiać jakąś ekonomicznie odczuwalną wartość. Wysokość ta winna być stosowna do poczucia doznanej krzywdy, adekwatna do stopnia odniesionych obrażeń i związanych z nimi trwałych następstwa dla zdrowia i egzystencji poszkodowanego.”

Ponadto, zgodnie z art. 444 § 2 k.c. jeżeli poszkodowany utracił całkowicie lub częściowo zdolność do pracy zarobkowej albo, jeżeli zwiększyły się jego potrzeby lub zmniejszyły widoki powodzenia na przyszłość, może on żądać od zobowiązanego do naprawienia szkody odpowiedniej renty. Istotą powyższego świadczenia jest rekompensata uszczerbku w dochodach poszkodowanego, powstałego w wyniku wypadku przy pracy. Celem renty uzupełniającej jest zrównanie sytuacji finansowej pracownika z sytuacją hipotetyczną, w której znajdowałby się, gdyby nie uszkodzenie ciała lub rozstrój zdrowia będące skutkiem wypadku przy pracy.

W sytuacji, gdy skutkiem urazów doznanych w wyniku wypadku przy pracy jest śmierć pracownika z roszczeniami wobec pracodawcy mogą wystąpić jego osoby najbliższe. Zgodnie, bowiem z art., 446 § 1 jeżeli wskutek uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroju zdrowia nastąpiła śmierć poszkodowanego zobowiązany do naprawienia szkody powinien zwrócić koszty leczenia i pogrzebu temu, kto je poniósł. Ponadto zgodnie z §2 powołanego artykułu osoba, względem, której ciążył na zmarłym ustawowy obowiązek alimentacyjny, może żądać od zobowiązanego do naprawienia szkody renty obliczonej stosownie do potrzeb poszkodowanego oraz do możliwości zarobkowych i majątkowych zmarłego przez czas prawdopodobnego trwania obowiązku alimentacyjnego. Takiej samej renty mogą żądać inne osoby bliskie, jeśli wykażą, że zmarły dobrowolnie i stale dostarczał środków utrzymania, a dodatkowo z okoliczności wynika, że wymagają tego zasady współżycia społecznego. Sąd może ponadto przyznać najbliższym członkom rodziny zmarłego stosowne odszkodowanie, jeżeli wskutek jego śmierci nastąpiło znaczne pogorszenie ich sytuacji życiowej. Ponadto na podstawie art. 446 § 4 k.c. członkowie rodziny zmarłego mogą wystąpić o zadośćuczynienie pieniężne na skutek cierpień fizycznych i psychicznych. Kompensacie podlega doznana krzywda, a więc w szczególności cierpienie, ból i poczucie osamotnienia po śmierci najbliższego członka rodziny.

Autorka jest Aplikantem Radcowskim w Gorący i Partnerzy Kancelaria Radców Prawnych

Magdalena Świder
+48 12 200 22 99